Thông Số Kỹ Thuật
| Khối lượng mol: | 283.886 g/mol |
| Phân tử khối: | 283.886 |
| Số CAS: | 1314-56-3 |
| Trạng thái: | Rắn |
| Màu sắc: | Chất rắn màu trắng |
| Tính tan: | Phản ứng mãnh liệt với nước tạo thành axit phosphoric (H₃PO₄). Ít tan hoặc không tan trong hầu hết các dung môi hữu cơ không phân cực, nhưng có thể phản ứng với các dung môi có nhóm -OH. |
| Độ tan: | Phản ứng với nước ở mọi nhiệt độ, không hòa tan theo nghĩa thông thường. |
| Độ pH: | Dung dịch tạo thành có tính axit mạnh (pH < 1) do tạo H₃PO₄. |
| Oxi hóa - Khử: | Không thể hiện tính oxi hóa hay khử đáng kể trong các phản ứng thông thường, chủ yếu hoạt động như một chất hút nước/khử nước. |
| Nhiệt độ sôi: | Không xác định (thăng hoa ở 360 °C) |
| Nhiệt nóng chảy: | 420 °C |
| Tỷ trọng: | 2.30 g/cm³ |
Máy tính nhanh
* Tự động tính dựa trên 283.886 g/mol
Đặc tính & Ứng dụng
- Chất làm khô và hút ẩm: Là một trong những chất hút ẩm mạnh nhất, được dùng để làm khô khí và dung môi trong phòng thí nghiệm và công nghiệp.
- Chất khử nước: Trong tổng hợp hữu cơ, P₄O₁₀ được dùng làm chất khử nước để tạo anhiđrit axit từ axit cacboxylic, amit từ axit và amin, hoặc nitril từ amit. Ví dụ: chuyển H₂SO₄ thành SO₃.
- Sản xuất axit phosphoric: Là nguyên liệu chính để sản xuất axit phosphoric tinh khiết bằng cách thủy phân.
- Chất xúc tác: Trong một số phản ứng hóa học.
- Chế tạo thủy tinh đặc biệt: Như thủy tinh photphat.
Phương pháp điều chế
- Trong công nghiệp: P₄O₁₀ được điều chế bằng cách đốt cháy photpho trắng (P₄) trong điều kiện dư khí oxi khô. Đây là phương pháp phổ biến nhất.
P₄(r) + 5O₂(k) → P₄O₁₀(r) - Trong phòng thí nghiệm: Tương tự như công nghiệp, đốt cháy photpho trắng trong không khí khô.
Tính chất Hóa học
Tác dụng với:
- Nước (H₂O): P₄O₁₀ + 6H₂O → 4H₃PO₄
- Alcol (ROH): P₄O₁₀ có thể phản ứng với alcol để tạo ra este photphat hoặc axit photphoric và ete.
- Axit cacboxylic: P₄O₁₀ có thể khử nước các axit cacboxylic để tạo thành anhiđrit axit. Ví dụ: 2CH₃COOH + P₄O₁₀ → (CH₃CO)₂O + 'chất chứa P' (thực tế phức tạp hơn)
- Axit sunfuric (H₂SO₄): P₄O₁₀ + H₂SO₄ → HPO₃ + SO₃ (ở điều kiện thích hợp)
Không phản ứng:
P₄O₁₀ không phản ứng với các chất khí trơ như N₂, Ar, He hay các dung môi hữu cơ không phân cực, không chứa nhóm -OH hay -NH₂ (ví dụ: hexan, benzen khô) trong điều kiện thường.
Chuỗi chuyển hóa
P₄ → P₄O₁₀ → H₃PO₄ → Na₃PO₄
Hiện tượng thực tế
- Khi cho P₄O₁₀ tiếp xúc với không khí ẩm, bề mặt của nó nhanh chóng bị chuyển hóa thành một lớp mỏng axit phosphoric.
- Nếu cho P₄O₁₀ vào nước, phản ứng xảy ra mãnh liệt, tỏa nhiệt lớn và tạo thành dung dịch axit trong suốt.
Bài tập vận dụng
Trong công nghiệp, người ta sản xuất axit photphoric (H₃PO₄) bằng cách thủy phân P₄O₁₀. Hãy viết phương trình hóa học của phản ứng này và tính khối lượng P₄O₁₀ cần thiết để điều chế 980 kg dung dịch H₃PO₄ 85% theo khối lượng.
Lời giải:
- Phương trình phản ứng: P₄O₁₀ + 6H₂O → 4H₃PO₄
- Khối lượng H₃PO₄ nguyên chất cần điều chế: m_H₃PO₄ = 980 kg * 85% = 833 kg
- Số mol H₃PO₄: n_H₃PO₄ = 833 kg / 98 g/mol = 833000 g / 98 g/mol ≈ 8500 mol
- Theo phương trình, 1 mol P₄O₁₀ tạo ra 4 mol H₃PO₄.
- Số mol P₄O₁₀ cần: n_P₄O₁₀ = n_H₃PO₄ / 4 = 8500 mol / 4 = 2125 mol
- Khối lượng P₄O₁₀ cần: m_P₄O₁₀ = 2125 mol * 283.89 g/mol ≈ 603266.25 g ≈ 603.27 kg
Mẹo nhớ nhanh: P₄O₁₀ hút nước nhanh, biến thành axit, cẩn thận dùng tay, tránh mắt, da nhức nhối.
Cảnh báo & An toàn
Nguy hiểm: Nguy cơ ăn mòn và kích ứng nghiêm trọng: P₄O₁₀ là một chất ăn mòn mạnh, đặc biệt khi tiếp xúc với da, mắt và đường hô hấp do phản ứng mạnh với độ ẩm tạo axit phosphoric. Gây bỏng hóa học nặng. Hít phải bụi có thể gây tổn thương phổi nghiêm trọng. Cần trang bị bảo hộ lao động đầy đủ (kính bảo hộ, găng tay, áo choàng) khi thao tác.
Độc tính: P₄O₁₀ cực kỳ độc hại và ăn mòn khi tiếp xúc. Gây bỏng nghiêm trọng cho da, mắt, và đường hô hấp. Hít phải bụi có thể gây phù phổi, viêm phế quản. Nuốt phải gây bỏng đường tiêu hóa.
Sơ cứu:
Sơ cứu:
- Tiếp xúc da: Rửa ngay lập tức bằng nhiều nước trong ít nhất 15-20 phút, cởi bỏ quần áo dính chất. Tìm kiếm sự chăm sóc y tế.
- Tiếp xúc mắt: Rửa ngay bằng nhiều nước trong ít nhất 15-20 phút, giữ mí mắt mở. Tìm kiếm sự chăm sóc y tế khẩn cấp.
- Hít phải: Di chuyển nạn nhân ra khỏi khu vực ô nhiễm, cung cấp không khí trong lành. Nếu khó thở, hô hấp nhân tạo hoặc thở oxi. Tìm kiếm sự chăm sóc y tế.
- Nuốt phải: KHÔNG gây nôn. Súc miệng bằng nước. Uống vài ngụm nước. Tìm kiếm sự chăm sóc y tế khẩn cấp.
Thu Thủy
Cử nhân Hóa học Đại học Khoa học Tự nhiên. Có 5 năm kinh nghiệm giảng dạy và số hóa tài liệu giáo dục môn Hóa học.
Cập nhật: 18/10/2026
Đã kiểm duyệt chuyên môn
Miễn trừ trách nhiệm (Disclaimer): Toàn bộ thông số hóa học, điều kiện phản ứng và hiện tượng được tham chiếu từ cơ sở dữ liệu danh pháp IUPAC và sách giáo khoa Hóa học chuẩn. Dữ liệu mang tính chất tham khảo phục vụ học thuật. Chúng tôi khuyến cáo người dùng không tự ý thực hành các phản ứng sinh nhiệt, tạo khí độc hoặc chất nổ tại nhà khi không có thiết bị bảo hộ và sự giám sát của chuyên gia.