Chuyển đến nội dung chính
Giaiphuongtrinhhoahoc.com Từ điển chuyên sâu

HgS

Thủy ngân(II) sulfua (Chu sa, Cinnabar, Metacinnabar)

Thông Số Kỹ Thuật
Khối lượng mol:232.65 g/mol
Phân tử khối:232.65
Số CAS:1344-48-5
Trạng thái:Rắn
Màu sắc:Đỏ (dạng cinnabar), Đen (dạng metacinnabar)
Tính tan:Rất không tan trong nước và hầu hết các axit, nhưng tan trong nước cường toan (aqua regia) và dung dịch sulfide kiềm đặc.
Độ tan:Không đáng kể trong nước (khoảng 0.0000000000000000000001 g/L). Tan trong nước cường toan và dung dịch Na₂S, K₂S.
Độ pH:Không có
Oxi hóa - Khử:Thủy ngân trong HgS có số oxi hóa +2 (tính oxi hóa yếu), Lưu huỳnh có số oxi hóa -2 (tính khử).
Nhiệt độ sôi:Không xác định (thăng hoa ở khoảng 583°C)
Nhiệt nóng chảy:Không xác định (phân hủy/thăng hoa trước khi nóng chảy)
Tỷ trọng:8.10 g/cm³ (dạng cinnabar), 7.60 g/cm³ (dạng metacinnabar)

Máy tính nhanh

* Tự động tính dựa trên 232.65 g/mol

Chất liên quan
HgCl₂HgOCdSPbS

Đặc tính & Ứng dụng

  • Ngành mỹ thuật và sơn: Dạng cinnabar (chu sa) được sử dụng làm bột màu đỏ son quý giá từ thời cổ đại.
  • Y học cổ truyền: Từng được dùng trong y học cổ truyền Trung Quốc và một số nền văn hóa khác (mặc dù hiện nay không khuyến khích do độc tính của thủy ngân).
  • Chất bán dẫn: Có thể được nghiên cứu và ứng dụng tiềm năng trong các vật liệu bán dẫn, đặc biệt là các cảm biến và thiết bị quang điện tử.
  • Dụng cụ quang học: Được sử dụng trong một số dụng cụ quang học đặc biệt do tính chất quang học của nó.

Phương pháp điều chế

  • Trong phòng thí nghiệm:
    Trộn dung dịch muối thủy ngân(II) (ví dụ HgCl₂) với dung dịch sulfide (ví dụ H₂S hoặc Na₂S):
    HgCl₂(aq) + H₂S(aq) → HgS(s) + 2HCl(aq)
    Phản ứng này ban đầu tạo ra HgS màu đen (metacinnabar). Nung nóng hoặc để lâu có thể chuyển thành dạng đỏ (cinnabar).
  • Trong công nghiệp (ít phổ biến, chủ yếu là khai thác quặng):
    Khai thác và tinh chế từ khoáng vật cinnabar tự nhiên.

Tính chất Hóa học

Tác dụng với:

  • Nước cường toan (Aqua Regia):
    HgS(s) + 4HNO₃(đặc) + 3HCl(đặc) → H₂[HgCl₄](aq) + 4NO₂(g) + SO₄²⁻(aq) + H₂O(l)
  • Dung dịch sulfide kiềm đặc:
    HgS(s) + Na₂S(aq) → Na₂[HgS₂](aq) (hoặc các phức thiosulfato mercurate tương tự)

Không phản ứng:

Hầu hết các axit thông thường (HCl loãng/đặc, H₂SO₄ loãng/đặc, HNO₃ loãng), nước, dung dịch kiềm.

Chuỗi chuyển hóa

HgS + 4HNO₃(đặc) + 3HCl(đặc) → H₂[HgCl₄] + 4NO₂ + SO₄²⁻ + H₂O

Hiện tượng thực tế

  • Màu đỏ son tươi sáng của quặng cinnabar (chu sa) được sử dụng làm chất màu từ hàng nghìn năm trước.
  • Kết tủa đen của HgS được tạo thành khi cho khí H₂S đi qua dung dịch muối Hg²⁺, sau đó kết tủa này có thể chuyển sang màu đỏ khi được nung nóng hoặc để lâu.

Bài tập vận dụng

  • Bài tập: Viết phương trình hóa học hoàn chỉnh cho phản ứng của thủy ngân(II) sulfua (HgS) với nước cường toan (hỗn hợp của axit nitric đặc và axit clohidric đặc). Nêu vai trò của từng axit trong phản ứng này.
    Lời giải:
    HgS(s) + 4HNO₃(đặc) + 3HCl(đặc) → H₂[HgCl₄](aq) + 4NO₂(g) + SO₄²⁻(aq) + H₂O(l)
    Trong phản ứng này:
    - HNO₃ (axit nitric) đóng vai trò là chất oxi hóa mạnh, oxi hóa S²⁻ lên SO₄²⁻ và bản thân nó bị khử thành NO₂.
    - HCl (axit clohidric) đóng vai trò tạo phức bền với ion Hg²⁺ (tạo thành ion phức tetrachloromercurate(II) [HgCl₄]²⁻), giúp kéo phản ứng về phía sản phẩm, làm giảm nồng độ ion Hg²⁺ tự do và tăng cường độ tan của HgS.
Mẹo nhớ nhanh: Thủy ngân sulfua, màu đỏ như son,<br>Tan khó trong nước, nhưng bị nước cường toan lấn át.

Cảnh báo & An toàn

Nguy hiểm: Mặc dù không tan, HgS vẫn là hợp chất của thủy ngân và tiềm ẩn nguy hiểm.
Khi bị nung nóng, HgS có thể giải phóng hơi thủy ngân độc hại và khí SO₂. Tránh hít phải bụi hoặc hơi. Tiếp xúc lâu dài hoặc nuốt phải có thể gây ngộ độc thủy ngân mãn tính.
Độc tính: Độc tính: Dù ít độc hơn các hợp chất thủy ngân khác do độ tan cực thấp, HgS vẫn là nguồn thủy ngân tiềm tàng. Có thể gây ngộ độc mãn tính nếu tiếp xúc lâu dài hoặc nuốt phải một lượng đáng kể. Việc nung nóng có thể giải phóng hơi thủy ngân nguyên tố, cực kỳ độc.
Sơ cứu:
  • Hít phải: Di chuyển nạn nhân ra không khí trong lành. Nếu khó thở, hô hấp nhân tạo và tìm kiếm trợ giúp y tế ngay lập lập tức.
  • Nuốt phải: Không gây nôn. Súc miệng bằng nước. Uống nhiều nước. Tìm kiếm trợ giúp y tế ngay lập tức.
  • Tiếp xúc da/mắt: Rửa sạch ngay lập tức với nhiều nước trong ít nhất 15 phút. Tìm kiếm trợ giúp y tế nếu kích ứng kéo dài.
Ảnh đại diện chuyên gia

Thu Thủy

Cử nhân Hóa học Đại học Khoa học Tự nhiên. Có 5 năm kinh nghiệm giảng dạy và số hóa tài liệu giáo dục môn Hóa học.

Cập nhật: 07/11/2026 Đã kiểm duyệt chuyên môn
Miễn trừ trách nhiệm (Disclaimer): Toàn bộ thông số hóa học, điều kiện phản ứng và hiện tượng được tham chiếu từ cơ sở dữ liệu danh pháp IUPAC và sách giáo khoa Hóa học chuẩn. Dữ liệu mang tính chất tham khảo phục vụ học thuật. Chúng tôi khuyến cáo người dùng không tự ý thực hành các phản ứng sinh nhiệt, tạo khí độc hoặc chất nổ tại nhà khi không có thiết bị bảo hộ và sự giám sát của chuyên gia.

Phản ứng liên quan

Chưa có phương trình nào được ghi nhận với chất này.