Chuyển đến nội dung chính
Giaiphuongtrinhhoahoc.com Từ điển chuyên sâu

H₃BO₃

Axit boric

Thông Số Kỹ Thuật
Khối lượng mol:61.83 g/mol
Phân tử khối:61.83
Số CAS:10043-35-3
Trạng thái:Rắn
Màu sắc:Không màu đến trắng
Tính tan:Tan ít trong nước lạnh, tan nhiều trong nước nóng, glycerol, rượu và các dung môi hữu cơ.
Độ tan:2.52 g/100 mL nước ở 20 °C; 27.5 g/100 mL nước ở 100 °C.
Độ pH:Khoảng 5.1 (dung dịch 0.1M ở 25°C)
Oxi hóa - Khử:Là axit yếu, có tính axit Lewis (nhận cặp electron) do có quỹ đạo p trống trên nguyên tử Bo. Không có tính oxi hóa hay khử đặc trưng ở điều kiện thường.
Nhiệt độ sôi:300 °C (phân hủy)
Nhiệt nóng chảy:170.9 °C
Tỷ trọng:1.435 g/cm³

Máy tính nhanh

* Tự động tính dựa trên 61.83 g/mol

Chất liên quan
Na₂B₄O₇·10H₂O (Borax)B₂O₃ (Bo oxit)HBO₂ (Axit metaboric)H₂SO₄ (Axit sulfuric)NaCl (Natri clorua)

Đặc tính & Ứng dụng

  • Y tế và Dược phẩm: Dùng làm dung dịch rửa mắt, thuốc sát khuẩn nhẹ, kem trị hăm tã, thuốc mỡ kháng nấm.
  • Nông nghiệp: Cung cấp vi lượng bo cho cây trồng, chất bảo quản gỗ, thuốc trừ sâu sinh học, diệt côn trùng (kiến, gián).
  • Công nghiệp: Sản xuất sợi thủy tinh, men gốm, chất chống cháy, chất bảo quản da, chất bôi trơn trong công nghiệp luyện kim.
  • Phòng thí nghiệm: Dung dịch đệm, chuẩn độ hóa học.

Phương pháp điều chế

  • Công nghiệp:
    Sản xuất từ quặng borat (như borax, colemanite) bằng cách cho phản ứng với axit mạnh (ví dụ: axit sulfuric):
    Na₂B₄O₇·10H₂O (Borax) + H₂SO₄ → H₃BO₃ + Na₂SO₄
  • Phòng thí nghiệm:
    Cũng có thể điều chế bằng cách thủy phân trihalide của Bo, ví dụ:
    BCl₃ + 3H₂O → H₃BO₃ + 3HCl

Tính chất Hóa học

Tác dụng với:

  • Bazơ: Phản ứng với các bazơ mạnh tạo muối borat, ví dụ:
    H₃BO₃ + NaOH → Na[B(OH)₄] (hoặc NaBO₂ + 2H₂O)
  • Alcohol: Tạo este borat khi đun nóng với alcohol, ví dụ:
    H₃BO₃ + 3CH₃OH ⇌ B(OCH₃)₃ + 3H₂O (Trong môi trường axit, xúc tác nhiệt)
  • Anhydride bazơ/Oxit bazơ: Khi nung nóng với oxit kim loại, tạo thành borat, ví dụ:
    2H₃BO₃ + CaO → Ca(BO₂)₂ + 3H₂O (ở nhiệt độ cao)

Không phản ứng:

Với các kim loại kém hoạt động, dung môi hữu cơ không phân cực ở điều kiện thường (trừ khi có điều kiện xúc tác đặc biệt).

Chuỗi chuyển hóa

Na₂B₄O₇·10H₂O → B(OH)₃ → B₂O₃

Hiện tượng thực tế

  • Khi hòa tan H₃BO₃ vào nước nóng, độ tan tăng đáng kể, cho thấy sự phụ thuộc nhiệt độ mạnh mẽ của độ tan.
  • Axit boric cháy với ngọn lửa màu xanh lục đặc trưng khi có mặt methanol, dùng để nhận biết.

Bài tập vận dụng

  • Bài tập: Tính khối lượng H₃BO₃ cần để điều chế 200 ml dung dịch axit boric 0.5M. Biết nguyên tử khối của H=1, B=11, O=16.
  • Lời giải:
    Khối lượng mol của H₃BO₃ = 3*1 + 11 + 3*16 = 61.83 g/mol.
    Số mol H₃BO₃ cần = Nồng độ * Thể tích = 0.5 mol/L * 0.2 L = 0.1 mol.
    Khối lượng H₃BO₃ = Số mol * Khối lượng mol = 0.1 mol * 61.83 g/mol = 6.183 g.
Mẹo nhớ nhanh: H₃BO₃ là axit của Bo, yếu nhưng sát khuẩn 'siêu to'.

Cảnh báo & An toàn

Nguy hiểm: Axit Boric tương đối an toàn khi sử dụng ngoài da hoặc ở nồng độ thấp. Tuy nhiên, nguy hiểm nếu nuốt phải với liều lượng lớn, có thể gây ngộ độc với các triệu chứng như buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy, suy thận và tổn thương hệ thần kinh trung ương. Tránh tiếp xúc trực tiếp với mắt, hít phải bụi. Sử dụng găng tay và kính bảo hộ khi thao tác.
Độc tính: Độc tính cấp tính qua đường miệng LD₅₀ (chuột): 2660 mg/kg. Ngộ độc axit boric có thể gây buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy, đau bụng, đỏ da (hội chứng 'găng tay da cam'). Trong trường hợp nặng, có thể gây suy thận cấp, co giật, hôn mê và tử vong.
Sơ cứu: Nếu nuốt phải, không gây nôn, đưa nạn nhân đến cơ sở y tế ngay lập tức. Nếu tiếp xúc với da/mắt, rửa sạch bằng nhiều nước trong ít nhất 15 phút. Thay quần áo bị nhiễm bẩn.
Ảnh đại diện chuyên gia

Thu Thủy

Cử nhân Hóa học Đại học Khoa học Tự nhiên. Có 5 năm kinh nghiệm giảng dạy và số hóa tài liệu giáo dục môn Hóa học.

Cập nhật: 22/10/2026 Đã kiểm duyệt chuyên môn
Miễn trừ trách nhiệm (Disclaimer): Toàn bộ thông số hóa học, điều kiện phản ứng và hiện tượng được tham chiếu từ cơ sở dữ liệu danh pháp IUPAC và sách giáo khoa Hóa học chuẩn. Dữ liệu mang tính chất tham khảo phục vụ học thuật. Chúng tôi khuyến cáo người dùng không tự ý thực hành các phản ứng sinh nhiệt, tạo khí độc hoặc chất nổ tại nhà khi không có thiết bị bảo hộ và sự giám sát của chuyên gia.

Phản ứng liên quan

Chưa có phương trình nào được ghi nhận với chất này.