Chuyển đến nội dung chính
Giaiphuongtrinhhoahoc.com Từ điển chuyên sâu

C₆H₁₂O₂

Axit hexanoic, Caproic acid

Thông Số Kỹ Thuật
Khối lượng mol:116.16 g/mol
Phân tử khối:116.16
Số CAS:142-62-1
Trạng thái:Lỏng
Màu sắc:Chất lỏng không màu
Tính tan:Ít tan trong nước lạnh, tan tốt trong etanol, ete, dầu mỡ và các dung môi hữu cơ khác.
Độ tan:1.082 g/100 mL nước ở 15 °C
Độ pH:Xấp xỉ 2.9 (dung dịch 1 g/L ở 20 °C)
Oxi hóa - Khử:Không có tính oxi hóa mạnh, là một axit carboxylic có tính axit yếu. Số oxi hóa của carbon trong nhóm -COOH là +3, còn các nhóm -CH₂- là -2 và nhóm -CH₃ là -3.
Nhiệt độ sôi:205 °C
Nhiệt nóng chảy:-4 °C
Tỷ trọng:0.927 g/cm³ ở 20 °C

Máy tính nhanh

* Tự động tính dựa trên 116.16 g/mol

Chất liên quan
Butyric acid (C₄H₈O₂)Valeric acid (C₅H₁₀O₂)Caprylic acid (C₈H₁₆O₂)Capric acid (C₁₀H₂₀O₂)

Đặc tính & Ứng dụng

  • Công nghiệp thực phẩm: Được sử dụng làm chất tạo hương liệu trong một số sản phẩm, đặc biệt là phô mai, bơ, và các sản phẩm từ sữa khác để tạo mùi đặc trưng.
  • Sản xuất este: Là nguyên liệu để tổng hợp các este caproate, dùng trong ngành công nghiệp nước hoa và hương liệu (ví dụ: methyl caproate, ethyl caproate).
  • Y học và dược phẩm: Có tiềm năng nghiên cứu trong lĩnh vực kháng khuẩn và kháng nấm.
  • Chất trung gian hóa học: Dùng trong tổng hợp các hợp chất hữu cơ khác.
  • Chất mang: Trong một số ứng dụng đặc biệt, có thể được dùng làm dung môi hoặc chất mang.

Phương pháp điều chế

  • Thủy phân triglyxerit: Caproic acid có thể được điều chế bằng cách thủy phân các chất béo chứa nó, ví dụ như mỡ động vật (như mỡ dê) hoặc dầu dừa.
  • Tổng hợp hóa học: Có thể tổng hợp thông qua quá trình oxi hóa các alcohol tương ứng hoặc phản ứng Grignard sau đó cacboxyl hóa.
  • Fermentation (lên men): Một số vi khuẩn có thể sản xuất caproic acid thông qua quá trình lên men từ các nguyên liệu hữu cơ.

Tính chất Hóa học

Tác dụng với:

  • Kim loại kiềm/kiềm thổ: Tạo muối và giải phóng H₂.
    2CH₃(CH₂)₄COOH + 2Na → 2CH₃(CH₂)₄COONa + H₂
  • Oxit bazơ: Tạo muối và nước.
    2CH₃(CH₂)₄COOH + CaO → (CH₃(CH₂)₄COO)₂Ca + H₂O
  • Bazơ: Tạo muối và nước (phản ứng trung hòa).
    CH₃(CH₂)₄COOH + KOH → CH₃(CH₂)₄COOK + H₂O
  • Alcohol: Tạo este (phản ứng este hóa, cần xúc tác H₂SO₄ đặc nóng).
    CH₃(CH₂)₄COOH + C₂H₅OH ⇌ CH₃(CH₂)₄COOC₂H₅ + H₂O

Không phản ứng:

Nước (không phản ứng đáng kể ở điều kiện thường, chỉ hòa tan một phần), các kim loại kém hoạt động hơn hydro (như Cu, Ag, Au, Pt), các chất oxi hóa hoặc khử nhẹ ở điều kiện thường.

Chuỗi chuyển hóa

CH₃(CH₂)₄COOH + NaOH → CH₃(CH₂)₄COONa + H₂O

Hiện tượng thực tế

  • Caproic acid là một trong những axit béo gây ra mùi khó chịu đặc trưng của mồ hôi cơ thể, đặc biệt ở chân và vùng dưới cánh tay khi vi khuẩn phân hủy lipid.
  • Mùi 'dê' đặc trưng của phô mai hoặc sữa lên men một phần là do sự hiện diện của caproic acid cùng các axit béo mạch ngắn khác.

Bài tập vận dụng

  • Bài tập: Tính khối lượng Caproic acid cần thiết để trung hòa hoàn toàn 200 mL dung dịch NaOH 0.5 M. (Biết M_Caproic acid ≈ 116.16 g/mol)
  • Lời giải:
    Số mol NaOH = 0.2 L * 0.5 mol/L = 0.1 mol
    Phản ứng trung hòa: CH₃(CH₂)₄COOH + NaOH → CH₃(CH₂)₄COONa + H₂O
    Theo tỉ lệ mol 1:1, số mol Caproic acid cần = 0.1 mol
    Khối lượng Caproic acid = 0.1 mol * 116.16 g/mol = 11.616 g
Mẹo nhớ nhanh: Axit C₆H₁₂O₂ mang mùi 'capra' (dê) khó ngửi, nhưng lại là chìa khóa tạo hương vị phô mai. Dù 'dê' ghét nước, nó tan trong rượu, ete, đừng để da bạn bị 'ăn' nhé!

Cảnh báo & An toàn

Nguy hiểm: Caproic acid là chất ăn mòn da và mắt. Có thể gây kích ứng đường hô hấp nếu hít phải hơi. Cần sử dụng các biện pháp bảo hộ cá nhân (găng tay, kính bảo hộ, áo choàng phòng thí nghiệm) khi xử lý. Tránh thải ra môi trường vì có thể gây ô nhiễm nước.
Độc tính: Gây ăn mòn da, mắt và niêm mạc. Tiếp xúc trực tiếp có thể gây bỏng hóa chất. Hít phải hơi có thể gây kích ứng đường hô hấp.
Sơ cứu:
  • Tiếp xúc với da: Rửa ngay lập tức với nhiều nước xà phòng trong ít nhất 15 phút. Tháo bỏ quần áo bị nhiễm bẩn và gọi cấp cứu.
  • Tiếp xúc với mắt: Rửa mắt bằng nước sạch hoặc dung dịch muối sinh lý trong ít nhất 15 phút, giữ mí mắt mở. Tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức.
  • Hít phải: Di chuyển nạn nhân ra nơi có không khí trong lành. Nếu khó thở, hô hấp nhân tạo. Tìm kiếm sự chăm sóc y tế.
  • Nuốt phải: KHÔNG gây nôn. Súc miệng bằng nước. Uống nhiều nước. Tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức.
Ảnh đại diện chuyên gia

Thu Thủy

Cử nhân Hóa học Đại học Khoa học Tự nhiên. Có 5 năm kinh nghiệm giảng dạy và số hóa tài liệu giáo dục môn Hóa học.

Cập nhật: 28/10/2026 Đã kiểm duyệt chuyên môn
Miễn trừ trách nhiệm (Disclaimer): Toàn bộ thông số hóa học, điều kiện phản ứng và hiện tượng được tham chiếu từ cơ sở dữ liệu danh pháp IUPAC và sách giáo khoa Hóa học chuẩn. Dữ liệu mang tính chất tham khảo phục vụ học thuật. Chúng tôi khuyến cáo người dùng không tự ý thực hành các phản ứng sinh nhiệt, tạo khí độc hoặc chất nổ tại nhà khi không có thiết bị bảo hộ và sự giám sát của chuyên gia.

Phản ứng liên quan

Chưa có phương trình nào được ghi nhận với chất này.