Chuyển đến nội dung chính
Giaiphuongtrinhhoahoc.com Từ điển chuyên sâu
Thông Số Kỹ Thuật
Khối lượng mol:49.0072 g/mol
Phân tử khối:49.0072
Số CAS:143-33-9
Trạng thái:Rắn
Màu sắc:Tinh thể trắng, không màu
Tính tan:Rất dễ tan trong nước, tan ít trong ethanol, methanol.
Độ tan:48 g/100 mL nước (20 °C); 58 g/100 mL nước (25 °C)
Độ pH:Khoảng 11 (dung dịch 0.1 M), có tính bazơ mạnh do thủy phân ion CN⁻.
Oxi hóa - Khử:Ion CN⁻ có thể bị oxi hóa trong một số phản ứng. NaCN là chất khử yếu.
Nhiệt độ sôi:1499 °C
Nhiệt nóng chảy:563 °C
Tỷ trọng:1.595 g/cm³

Máy tính nhanh

* Tự động tính dựa trên 49.0072 g/mol

Chất liên quan
KCNHCNAgCNFe(CN)₆³⁻CuCN

Đặc tính & Ứng dụng

  • Khai thác vàng và bạc: Dùng để tách vàng và bạc khỏi quặng thông qua quá trình cyanua hóa.
  • Tổng hợp hóa học: Là tiền chất quan trọng trong tổng hợp các hợp chất hữu cơ có chứa nhóm cyano (-CN), ví dụ như nitril, axit cacboxylic.
  • Mạ điện: Được sử dụng trong một số quy trình mạ điện kim loại (ví dụ mạ vàng, bạc, kẽm) để tạo phức chất ổn định của kim loại.
  • Chế tạo thuốc trừ sâu và dược phẩm: Một số hợp chất cyanua hữu cơ được dùng làm thuốc trừ sâu, hoặc làm chất trung gian trong tổng hợp dược phẩm.
  • Công nghiệp dệt nhuộm: Dùng làm chất cố định màu trong một số quy trình nhuộm.

Phương pháp điều chế

  • Phòng thí nghiệm:
    HCN + NaOH → NaCN + H₂O
  • Công nghiệp (Phương pháp Castner-Kellner cải tiến):
    Sử dụng phương pháp hóa điện để sản xuất NaCN từ NaOH, than cốc và amoniac ở nhiệt độ cao.
    2NH₃ + 2CH₄ → 2HCN + 6H₂ (ở 1000 °C với xúc tác Pt/Rh)
    HCN + NaOH → NaCN + H₂O

Tính chất Hóa học

Tác dụng với:

  • Axit: NaCN + HCl → NaCl + HCN (khí độc)
    NaCN + H₂SO₄ → Na₂SO₄ + 2HCN (khí độc)
  • Kim loại chuyển tiếp: Tạo phức chất cyanide bền vững.
    4NaCN + FeSO₄ → Na₂[Fe(CN)₄] + Na₂SO₄
  • Chất oxi hóa mạnh: NaCN có thể bị oxi hóa thành cyanat (OCN⁻) hoặc các sản phẩm khác.
    NaCN + Cl₂ → NaCl + CNCl (Cyanogen chloride - cũng rất độc)

Không phản ứng:

Dung môi không phân cực (như benzen, hexan).

Chuỗi chuyển hóa

NaCN + HCl → NaCl + HCN↑ (khí độc) -> HCN + O₂ (cháy) -> CO₂ + N₂ + H₂O

Hiện tượng thực tế

  • Khi cho tinh thể NaCN vào dung dịch axit mạnh, có khí không màu, mùi hạnh nhân đắng (mùi đặc trưng của HCN, nhưng không phải ai cũng ngửi được) thoát ra.
  • Để NaCN tiếp xúc lâu với không khí ẩm, bề mặt có thể bị biến đổi do hấp thụ CO₂ và tạo thành NaHCO₃ và HCN.

Bài tập vận dụng

Một dung dịch NaCN 0.1 M có pH là bao nhiêu, biết hằng số axit của HCN là Ka = 6.2 x 10⁻¹⁰?

Lời giải vắn tắt:
1. NaCN là muối của bazơ mạnh (NaOH) và axit yếu (HCN). Ion CN⁻ sẽ thủy phân trong nước:
CN⁻ + H₂O ⇌ HCN + OH⁻
2. Tính Kb của CN⁻: Kb = Kw / Ka = 10⁻¹⁴ / (6.2 x 10⁻¹⁰) ≈ 1.61 x 10⁻⁵
3. Lập phương trình cân bằng cho phản ứng thủy phân: [OH⁻] = sqrt(Kb * [CN⁻]) = sqrt(1.61 x 10⁻⁵ * 0.1) ≈ 1.27 x 10⁻³ M
4. pOH = -log[OH⁻] ≈ 2.89
5. pH = 14 - pOH ≈ 14 - 2.89 = 11.11

Mẹo nhớ nhanh: Natri Cyanide (NaCN) trắng như tuyết, Nhưng độc ghê gớm, tính mạng nguy nguyệt. Gặp axit thì ra HCN, Hô hấp ngưng trệ, đừng để quen!

Cảnh báo & An toàn

Nguy hiểm: NaCN cực độc. Khi tiếp xúc với axit, kể cả axit carbonic trong không khí, sẽ giải phóng khí hydro cyanide (HCN) cực độc và dễ bay hơi. Khí HCN gây ngạt thở cấp tính, ức chế enzyme cytochrome c oxidase, ngăn cản sự hô hấp tế bào. Nuốt phải hoặc hấp thụ qua da có thể gây tử vong nhanh chóng. Cần có biện pháp bảo hộ nghiêm ngặt khi xử lý.
Độc tính: NaCN cực độc.
  • Nuốt phải: Gây buồn nôn, nôn mửa, đau bụng, co giật, mất ý thức, ngạt thở, suy hô hấp và tử vong. Liều gây chết người cho người lớn có thể chỉ từ 200-300 mg.
  • Hít phải: Khí HCN giải phóng từ NaCN gây kích ứng đường hô hấp, nhức đầu, chóng mặt, buồn nôn, khó thở, co giật và tử vong do suy hô hấp.
  • Tiếp xúc qua da: Có thể hấp thụ qua da, gây kích ứng cục bộ và các triệu chứng ngộ độc toàn thân tương tự như nuốt phải.
  • Sơ cứu: Gọi cấp cứu ngay lập tức. Di chuyển nạn nhân ra khỏi khu vực nhiễm độc. Cởi bỏ quần áo dính chất độc. Rửa vùng da tiếp xúc bằng nước xà phòng. Nếu hít phải, cung cấp oxy và sử dụng thuốc giải độc cyanide (ví dụ: amyl nitrite, sodium nitrite, sodium thiosulfate) theo chỉ định y tế khẩn cấp.
Ảnh đại diện chuyên gia

Thu Thủy

Cử nhân Hóa học Đại học Khoa học Tự nhiên. Có 5 năm kinh nghiệm giảng dạy và số hóa tài liệu giáo dục môn Hóa học.

Cập nhật: 20/10/2026 Đã kiểm duyệt chuyên môn
Miễn trừ trách nhiệm (Disclaimer): Toàn bộ thông số hóa học, điều kiện phản ứng và hiện tượng được tham chiếu từ cơ sở dữ liệu danh pháp IUPAC và sách giáo khoa Hóa học chuẩn. Dữ liệu mang tính chất tham khảo phục vụ học thuật. Chúng tôi khuyến cáo người dùng không tự ý thực hành các phản ứng sinh nhiệt, tạo khí độc hoặc chất nổ tại nhà khi không có thiết bị bảo hộ và sự giám sát của chuyên gia.

Phản ứng liên quan

Chưa có phương trình nào được ghi nhận với chất này.