Thông Số Kỹ Thuật
| Khối lượng mol: | 65.996 g/mol |
| Phân tử khối: | 65.996 |
| Số CAS: | 6303-21-5 |
| Trạng thái: | Lỏng (dung dịch) hoặc rắn (tinh thể) |
| Màu sắc: | Không màu |
| Tính tan: | Rất tan trong nước, ethanol, ether. |
| Độ tan: | Hòa tan vô hạn trong nước ở 20 °C. |
| Độ pH: | Dung dịch 1% có pH khoảng 1.1 |
| Oxi hóa - Khử: | Chủ yếu thể hiện tính khử mạnh do photpho ở số oxi hóa +1 (trung gian). Có khả năng khử các ion kim loại nặng, muối diazoni và các hợp chất hữu cơ khác. Có thể thể hiện tính oxi hóa khi phản ứng với các chất khử mạnh hơn (rất hiếm). |
| Nhiệt độ sôi: | 130 °C (phân hủy) |
| Nhiệt nóng chảy: | 26.5 °C |
| Tỷ trọng: | 1.131 g/cm³ (dung dịch 50%), 1.493 g/cm³ (chất khan, dạng lỏng ở 25 °C) |
Máy tính nhanh
* Tự động tính dựa trên 65.996 g/mol
Chất liên quan
H₃PO₃ (Axit Photphorơ)H₃PO₄ (Axit Photphoric)NaH₂PO₂ (Natri Hypophosphite)PH₃ (Photphin)
Đặc tính & Ứng dụng
- Chất khử mạnh: Được sử dụng rộng rãi làm chất khử trong nhiều phản ứng hóa học, đặc biệt trong hóa hữu cơ để loại bỏ các nhóm chức.
- Tổng hợp hóa học: Là tác nhân quan trọng trong tổng hợp các hợp chất hữu cơ và dược phẩm.
- Mạ điện: Dùng trong quá trình mạ điện không dùng dòng điện (electroless plating), đặc biệt là mạ niken.
- Chất ổn định: Đôi khi được sử dụng làm chất ổn định cho một số loại nhựa hoặc hóa chất.
- Sản xuất dược phẩm: Làm chất trung gian trong sản xuất một số loại thuốc.
Phương pháp điều chế
- Công nghiệp:
1. Phản ứng của photpho trắng (P₄) với kiềm (Ba(OH)₂) để tạo muối hypophosphite, sau đó axit hóa bằng axit sulfuric loãng.
P₄ + 2Ba(OH)₂ + 2H₂O → 2Ba(H₂PO₂)₂
Ba(H₂PO₂)₂ + H₂SO₄ → 2H₃PO₂ + BaSO₄↓
2. Oxi hóa photphin (PH₃) bằng dung dịch iốt trong nước. - Phòng thí nghiệm:
Chuyển hóa muối hypophosphite (ví dụ NaH₂PO₂) bằng axit mạnh (H₂SO₄) sau đó tách bằng phương pháp chưng cất dưới áp suất thấp.
Tính chất Hóa học
Tác dụng với:
- Chất oxi hóa mạnh: AgNO₃, Fe³⁺, Cu²⁺, I₂, Br₂, H₂O₂, KMnO₄ (Phản ứng tạo H₃PO₃ hoặc H₃PO₄).
H₃PO₂ + 2I₂ + 2H₂O → H₃PO₃ + 4HI - Kim loại nặng: Khử ion kim loại nặng thành kim loại tự do.
H₃PO₂ + 2CuSO₄ + 2H₂O → H₃PO₃ + 2Cu↓ + 2H₂SO₄ - Hợp chất hữu cơ: Nhiều hợp chất hữu cơ có khả năng bị khử.
- Bazơ: Phản ứng trung hòa tạo muối hypophosphite.
H₃PO₂ + NaOH → NaH₂PO₂ + H₂O
Không phản ứng:
Với các kim loại kém hoạt động hơn bạc, các bazơ yếu, các chất đã ở trạng thái khử tối đa hoặc không có khả năng phản ứng với nhóm -OH. Ví dụ: Au, Pt (không phản ứng trực tiếp ở điều kiện thường), CH₄ (metan), H₂O (nước).
Chuỗi chuyển hóa
P₄ → Ba(H₂PO₂)₂ → H₃PO₂ → H₃PO₃
Hiện tượng thực tế
- Khi H₃PO₂ đặc tiếp xúc với da có thể gây cảm giác nóng rát, đỏ da, và hình thành vết bỏng nếu không được xử lý kịp thời.
- Trong các phản ứng khử kim loại nặng, ví dụ như khử AgNO₃, dung dịch sẽ chuyển từ trong suốt sang xuất hiện kết tủa bạc màu đen (bạc kim loại).
Bài tập vận dụng
Bài tập: Viết phương trình phản ứng khi axit Hypophosphorous (H₃PO₂) tác dụng với dung dịch AgNO₃.
Lời giải: H₃PO₂ thể hiện tính khử mạnh. Nó sẽ khử ion bạc (Ag⁺) thành bạc kim loại (Ag) và tự oxi hóa lên H₃PO₃ (axit photphorơ).
H₃PO₂ + 2AgNO₃ + H₂O → H₃PO₃ + 2Ag↓ + 2HNO₃
Mẹo nhớ nhanh: H₃PO₂, ba Hydro, một P, hai O, là Axit Hypophosphorous, chất khử đó. Dễ nhớ, phải không?
Cảnh báo & An toàn
Nguy hiểm: Acid Hypophosphorous là một chất ăn mòn, đặc biệt khi ở dạng đậm đặc. Tiếp xúc trực tiếp có thể gây bỏng da và tổn thương mắt nghiêm trọng. Dung dịch đậm đặc có thể phát nhiệt khi pha loãng với nước. Hơi của nó có thể gây kích ứng đường hô hấp. Cần lưu trữ và sử dụng trong khu vực thông gió tốt, tránh xa các chất oxi hóa mạnh vì nó là chất khử mạnh có thể gây phản ứng bùng cháy hoặc nổ.
Độc tính: Gây kích ứng và bỏng nặng cho da, mắt và đường hô hấp. Nuốt phải có thể gây bỏng thực quản và dạ dày. Hơi có thể gây khó thở, ho, và viêm phổi. Cần sử dụng đồ bảo hộ cá nhân (găng tay, kính bảo hộ, áo choàng phòng thí nghiệm).
Sơ cứu:
Sơ cứu:
- Tiếp xúc da: Rửa ngay lập tức bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất 15 phút. Cởi bỏ quần áo nhiễm bẩn.
- Tiếp xúc mắt: Rửa mắt bằng nước sạch liên tục trong ít nhất 15 phút, đồng thời giữ mí mắt mở. Tìm kiếm chăm sóc y tế ngay lập tức.
- Nuốt phải: KHÔNG gây nôn. Súc miệng bằng nước và uống một lượng lớn nước. Tìm kiếm chăm sóc y tế khẩn cấp.
- Hít phải: Di chuyển nạn nhân ra khỏi khu vực ô nhiễm đến nơi có không khí trong lành. Nếu khó thở, hô hấp nhân tạo hoặc thở oxy. Tìm kiếm chăm sóc y tế.
Thu Thủy
Cử nhân Hóa học Đại học Khoa học Tự nhiên. Có 5 năm kinh nghiệm giảng dạy và số hóa tài liệu giáo dục môn Hóa học.
Cập nhật: 17/10/2026
Đã kiểm duyệt chuyên môn
Miễn trừ trách nhiệm (Disclaimer): Toàn bộ thông số hóa học, điều kiện phản ứng và hiện tượng được tham chiếu từ cơ sở dữ liệu danh pháp IUPAC và sách giáo khoa Hóa học chuẩn. Dữ liệu mang tính chất tham khảo phục vụ học thuật. Chúng tôi khuyến cáo người dùng không tự ý thực hành các phản ứng sinh nhiệt, tạo khí độc hoặc chất nổ tại nhà khi không có thiết bị bảo hộ và sự giám sát của chuyên gia.