Chuyển đến nội dung chính
Giaiphuongtrinhhoahoc.com Từ điển chuyên sâu

TiO₂

Titanium(IV) oxide

Thông Số Kỹ Thuật
Khối lượng mol:79.866 g/mol
Phân tử khối:79.866
Số CAS:13463-67-7
Trạng thái:Rắn
Màu sắc:Chất rắn màu trắng (bột trắng)
Tính tan:Không tan trong nước, axit loãng và các dung môi hữu cơ. Tan chậm trong axit sunfuric đậm đặc nóng và axit flohidric.
Độ tan:Không tan trong nước (<0.1 g/100 mL ở 20 °C). Tan trong axit H₂SO₄ đặc nóng và HF.
Độ pH:Không có
Oxi hóa - Khử:TiO₂ thể hiện trạng thái oxi hóa +4 bền vững. Nó có tính oxi hóa yếu nhưng quan trọng hơn là khả năng quang xúc tác dưới ánh sáng UV, kích thích sự hình thành các gốc tự do mạnh (như •OH) để phân hủy các chất hữu cơ.
Nhiệt độ sôi:2972 °C
Nhiệt nóng chảy:1843 °C
Tỷ trọng:4.23 g/cm³ (dạng rutile); 3.89 g/cm³ (dạng anatase)

Máy tính nhanh

* Tự động tính dựa trên 79.866 g/mol

Chất liên quan
TiCl₄Ti(SO₄)₂FeTiO₃TiO

Đặc tính & Ứng dụng

  • Ngành sơn và nhựa: Là chất màu trắng phổ biến nhất (pigment trắng) nhờ độ trắng, độ che phủ và độ bền vượt trội.
  • Mỹ phẩm và kem chống nắng: Dùng làm bộ lọc UV vật lý, bảo vệ da khỏi tác hại của tia cực tím.
  • Công nghiệp thực phẩm: Được sử dụng làm chất tạo màu trắng (E171) trong bánh kẹo, sữa, thực phẩm chức năng (cần lưu ý về khuyến cáo sử dụng).
  • Công nghiệp giấy: Cải thiện độ trắng và độ mờ của giấy.
  • Chất quang xúc tác: Trong các ứng dụng xử lý nước, không khí, tự làm sạch bề mặt và pin mặt trời hiệu quả.
  • Sản xuất gốm sứ và thủy tinh: Tăng cường độ bền và tính chất quang học.

Phương pháp điều chế

  • Phương pháp Sulfate (quy trình hóa học ướt):
    Quặng ilmenite (FeTiO₃) hoặc titan xỉ được xử lý bằng H₂SO₄ đặc để tạo thành FeSO₄ và TiOSO₄. Sau đó, TiOSO₄ bị thủy phân để tạo ra hydrat TiO₂, được nung để tạo thành TiO₂.
    FeTiO₃ + 2H₂SO₄ → TiOSO₄ + FeSO₄ + 2H₂O
    TiOSO₄ + 2H₂O → TiO₂(H₂O)ₓ (kết tủa) + H₂SO₄
    TiO₂(H₂O)ₓ → TiO₂ + xH₂O (nung)
  • Phương pháp Chloride (quy trình hóa học khô):
    TiO₂ thô (dạng rutile) được nung nóng với than cốc và khí clo ở nhiệt độ cao để tạo thành TiCl₄ lỏng. TiCl₄ sau đó được oxi hóa bằng O₂ hoặc không khí ở nhiệt độ cao để tạo ra TiO₂ và tái tạo Cl₂.
    TiO₂ + 2Cl₂ + C → TiCl₄ + CO₂ (hoặc CO)
    TiCl₄ + O₂ → TiO₂ + 2Cl₂

Tính chất Hóa học

Tác dụng với:

  • Axit sunfuric đậm đặc nóng:
    TiO₂(r) + 2H₂SO₄(đặc, nóng) → Ti(SO₄)₂ (hoặc TiOSO₄ + H₂SO₄)
    TiO₂ + 2H₂SO₄(đặc, nóng) → Ti(SO₄)₂ + 2H₂O
  • Axit flohidric:
    TiO₂(r) + 4HF(dd) → TiF₄(dd) + 2H₂O
  • Oxit cacbon và clo (trong quá trình điều chế TiCl₄):
    TiO₂(r) + 2C(r) + 2Cl₂(k) → TiCl₄(k) + 2CO(k)

Không phản ứng:

Nước, axit loãng (HCl, HNO₃), bazơ mạnh (NaOH, KOH) ở nhiệt độ phòng, hầu hết các dung môi hữu cơ.

Chuỗi chuyển hóa

Ti (Kim loại) -> TiCl₄ -> TiO₂

Hiện tượng thực tế

  • Sơn tường màu trắng sáng, bền màu theo thời gian nhờ có TiO₂.
  • Kem chống nắng thoa lên da tạo một lớp màng trắng mỏng, không thấm nước và phản xạ tia UV.

Bài tập vận dụng

  • Bài tập: Một nhà máy sản xuất TiO₂ theo phương pháp sulfate từ 1 tấn quặng ilmenite (FeTiO₃) chứa 60% FeTiO₃ về khối lượng. Giả sử hiệu suất của toàn bộ quá trình là 80%. Tính khối lượng TiO₂ (theo kg) thu được.
    (Cho Fe=56, Ti=48, O=16)
    Lời giải vắn tắt:
    Khối lượng FeTiO₃ trong quặng: 1000 kg * 60% = 600 kg.
    Khối lượng mol FeTiO₃ = 56 + 48 + 3*16 = 152 g/mol.
    Khối lượng mol TiO₂ = 48 + 2*16 = 80 g/mol.
    Từ phương trình FeTiO₃ → TiO₂ (tỉ lệ mol 1:1), 152 g FeTiO₃ tạo ra 80 g TiO₂.
    Khối lượng TiO₂ lý thuyết: (600 kg FeTiO₃ / 152 g/mol) * 80 g/mol = 315.79 kg.
    Khối lượng TiO₂ thực tế (hiệu suất 80%): 315.79 kg * 80% = 252.63 kg.
Mẹo nhớ nhanh: Titan trắng tinh khôi, che phủ mạnh, chống nắng, quang xúc tác là tài!

Cảnh báo & An toàn

Nguy hiểm: TiO₂ nói chung là chất khá trơ và không độc hại ở dạng khối. Tuy nhiên, hít phải bụi mịn TiO₂ trong thời gian dài có thể gây kích ứng đường hô hấp và đã được phân loại là 'có thể gây ung thư ở người' (Nhóm 2B) bởi IARC, đặc biệt đối với các hạt kích thước nano. Tránh hít bụi và sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân phù hợp khi thao tác.
Độc tính: TiO₂ dạng bụi mịn hoặc hạt nano khi hít phải có thể gây viêm phổi, tổn thương phổi và tiềm ẩn nguy cơ ung thư. Dù được coi là an toàn khi ăn ở liều lượng nhỏ, việc sử dụng E171 (TiO₂ trong thực phẩm) vẫn đang được đánh giá lại về tiềm năng ảnh hưởng đến sức khỏe đường ruột. Sơ cứu: Nếu hít phải, di chuyển nạn nhân đến nơi thoáng khí. Nếu dính vào da/mắt, rửa sạch bằng nước. Tham khảo ý kiến y tế nếu triệu chứng kéo dài.
Ảnh đại diện chuyên gia

Thu Thủy

Cử nhân Hóa học Đại học Khoa học Tự nhiên. Có 5 năm kinh nghiệm giảng dạy và số hóa tài liệu giáo dục môn Hóa học.

Cập nhật: 14/10/2026 Đã kiểm duyệt chuyên môn
Miễn trừ trách nhiệm (Disclaimer): Toàn bộ thông số hóa học, điều kiện phản ứng và hiện tượng được tham chiếu từ cơ sở dữ liệu danh pháp IUPAC và sách giáo khoa Hóa học chuẩn. Dữ liệu mang tính chất tham khảo phục vụ học thuật. Chúng tôi khuyến cáo người dùng không tự ý thực hành các phản ứng sinh nhiệt, tạo khí độc hoặc chất nổ tại nhà khi không có thiết bị bảo hộ và sự giám sát của chuyên gia.

Phản ứng liên quan

Chưa có phương trình nào được ghi nhận với chất này.